The Polish exiles on King Stanisław’s abdication, 4 February 1736

decryption.txt

# AGAD 1/338/0/1/1401. Line-by-line decryption of transcription_1401.txt under key_1401.tsv, applied mechanically. Clear text stands in << >>. A number group in square brackets is a code group, which the key does not give. Word division follows the writer's dashes.
p1.01 <<Monseigneur.>>
p1.02 <<Posłaniec ten, iako mnie upewnił od WMCPana posłany, nie wiem quo casu aż>>
p1.03 <<do tego czasu przytrzymany. Jam dla choroby moiey nie mogł dać na to należytey>>
p1.04 <<attencyi, a co większa tenże sam dopiero się przed tygodniem opowiedział przez>>
p1.05 <<JMCią Panią Pacową. Instantanee tedy>>dawszy mu na drogę 
p1.06 w czerwonych złotych z woli panskiey
p1.07 <<expedyuię go, Krociusienko donoszę>>niepomyslną abardzi
p1.08 ey nieszczęsliwą sytuacyą naszą <<Albowiem>>
p1.09 <<iuż to plusquam centum że>>protectrix potentia 
p1.10 nostra <<nie wiem quo fato, bo nieprzymuszona armis neq potentia>>
p1.11 <<nieprzyiaciół swoich>>iuz się ztym klarygowała 
p1.12 ze [125] ob insuperabiles rationes a bardz
p1.13 iey dla uporu rossyiskiey yniemieckiey
p1.14 potencyi na tronie polskim <<ullatenus>>ut
p1.15 rzymac niemogąc <<pretio pacis universalis, a bardziey dla>>
p1.16 <<upacyfikowania przedsięgo, gingcey Polski naszey, condescendit naypierwey, ad>>
p1.17 <<praeliminaria puncta Tractatus z Dworem Wiedeńskim, iuż podobno optime>>
p1.18 <<nota WMCPanu, y razem zaraz umowione Armistitium inter Partes belligeran>>
p1.19 <<tes dla spokoynieyszego futuri tractatus generalis dotarcia publikowała, a gdy się>>
p1.20 <<to wszystko stało>>ultra scitum kolligackich po
p1.21 tencyi tak [175] iako tez [195] <<przysłany do nas z tą nowiną>>
p1.22 <<iakoby to iuż naypomyślnieyszą umyślny Kuryer.>>pan orlik kt
p1.23 ory smiał mię dzy nami te proferre 
p1.24 słowa <<Jam tu przysłany à Christianissimo Rege Pana mego, w tey>>
p1.25 <<nadziei,>>ze mnie [125]  /ktoremu spokoynieys
p1.26 ze przy konserwacyi zupełnego ho
p1.27 noru prokurowane zycie  /<<y cała Konfederacya>>
p2.01  /<<Ktora cum plena securitate honorum et bonorum atque Personarum, do Państw>>
p2.02 <<y dobr swoich powrocić secure może / z wesołą przyimą tu minę;>>asz ja 
p2.03 tandem ze wszystkich stron smut
p2.04 no et inprospere przyięty <<&c>>
p2.05 <<bo iakoż tak było, Kiedyśmy>>tęodebrali wiadomosc
p2.06 nigdy niespodziewaną <<po tak wielu asseku=>>
p2.07 <<racyach y ubespieczeniach ratunku Wolności naszey, attoniti wszys=>>
p2.08 <<=cyśmy zostali, y niebyło tego, ktoryby>>cum execratio
p2.09 ne <<non incusaret, takiego>>zawodu yopuszcz
p2.10 enia całey oyczyzny naszey <<z guby>>
p2.11 <<honoru Wolnego Narodu, a co większa Sakryfikuiących się na>>
p2.12 <<poczciwych Oyczyzny Synow, dla windykowania wolności swoiey>>
p2.13 <<przez ledwie kiedy praktykowane>>do potencyi 
p2.14 francuskiey przywiązanie sie 
p2.15 <<Gdy tedy tu>>orlik cale ingratissime 
p2.16 był przyięty od [613] <<y całe z tą rezolucyą>>
p2.17 <<expedyowany, że ex hoc passu a nay bardziey z oddalenia niespodziewa=>>
p2.18 <<=nego>>od tronu polskiego pana nas
p2.19 zego a sæculis ad salutem wolnosci po
p2.20 lskiey absolute kontente bydz nie 
p2.21 mogą <<nie daią inakszey rezolucyi tylko że na Punkta Preliminarne>>
p2.22 <<y na Abdykacyą Pana, ieżeli go iuż całe Potentia Francuska fato nostro>>
p2.23 <<odstąpić miała aliis conditionibus pozwolić nigdy nie mogą tylko his.>>
p2.24 <<1mo.>>zeby[125] wprzody ab omnibus pote
p2.25 ntijs europæ był przyznany za 
p3.01 krola polskiego rite et legitime obra
p3.02 nego y zeby hoc titulo gaudeat przez 
p3.03 całe zycie swoie day boze nigdy niesk
p3.04 onczone <<2do. Aby>>wydałuniwersały na se
p3.05 ym konwokował omnes status rzplte
p3.06 y <<y na tymże Seymie>>utatur regalibus to ies
p3.07 t wakanse porozdawał ydopiero wed
p3.08 ług praw naszych na tymze seymie abd
p3.09 ykował apoabdykacyi [125] <<cum consensu Rzpltey>>
p3.10 <<odprawioney aby się zaczynało dopiero>>panowanie [455] <<z takową>>
p3.11 <<tedy Rezolucyą był expedyowany>>orlikyztakim memor
p3.12 yałem iuz in antecessum z iegomoscią 
p3.13 panem oboznym koronnym a posłem 
p3.14 <<Naszym Kommunikowanym, Ktory in Copia przydaię WMCPanu. Tandem>>
p3.15 <<Gdyśmy się wszyscy spodziewali pomyślney nato z Statecznego Serca Naszego>>
p3.16 <<et ex indissolubili vinculo>>wieczney przyiazni y 
p3.17 kointelligencyi naszey  /znayasniey
p3.18 szą potencyą francuską /<<rezolucyi, aż powtornym>>
p3.19 <<wyprawiony z Wersalu d. 11. January stawa tu u nas we dwunastu dni>>
p3.20 <<Kuryer>>ztą finalną od dworu francus
p3.21 kiego reppliką <<że z temi punktami wysłany do Dworu>>
p3.22 <<Wiedinskiego Mr Du Theil premier Commis du bureau des Affaires>>
p3.23 <<Etrangeres, et quidem instantanee, aby popierał ile możności iego, te>>
p3.24 <<wszystkie punkta, na tey tam negocyacyi Wiedynskiey.>>yorlik 
p3.25 zatymze personaliter <<expedyowany, aby>>
p3.26 <<co tu>>słyszał widział yporozumiał
p3.27 <<we wszystkim tam że Informował pomienionego Ministra, znosząc>>
p4.01 <<się tu iuż>>z [125] et awec [675] iako destynowa
p4.02 nym ad status confœderatos 
p4.03 ministrem <<a interea aby>>[125] instantanee
p4.04 abdykował koronę polską <<poniewaź>>
p4.05 ta abdykacya pro basi et fundam
p4.06 ento przyszłego zupełnego y
p4.07 chwalebnego całey polski  /na tey
p4.08 ze wiedynskiey negocyacyi  /u
p4.09 spokoienia połozona et qwi
p4.10 dem sine qwa nihil <<y ieszcze to insuper>>
p4.11 <<iniunctum>>a [675] abydoniosł <<statibus Confoederatis,>>
p4.12 <<że gdy by>>natę abdykacyą niemieli dac con
p4.13 sensum suum ze na ten czax [145] <<niepowinien>>
p4.14 <<bydź>>obwiniony kiedy rzeczy niepoy
p4.15 dą ad mentem et placitum rzpltey 
p4.16 <<Sic tedy stantibus rebus, gdy extrema nas wszystkich niecierpliwych>>
p4.17 <<Polakow tu rezyduiących ogarnęła apprehensio et desperatio, wszyscy prawie>>
p4.18 <<universaliter decydowali że ex rationibus status sui y Praw swoich żadną żywą>>
p4.19 <<miarą na Abdykacyą Konsensu swego dać niemogą,>>poki niez
p4.20 ostaną ubespieczeni ze [125] electio 
p4.21 pro justa et legitima uznana bed
p4.22 zie yto ze [125] usqwe ad terminum 
p4.23 utinam qwam longissimum witæ suæ 
p4.24 conserwabit zawsze titulum kro
p5.01 la polskiego y wo xa littyze [455] 
p5.02 panowac niebedzie asz po jego abd
p5.03 ykacyi <<Konfederacya zaś Dzikowska żeby się dopiero na>>
p5.04 <<Seymie nastempuiącym Pacificationis rozwiązała, Kiedy ta Dominatio>>
p5.05 <<ogłoszona będzie cum plena satisfactione Reipublicae,>>[125] ex pers
p5.06 ona sua fortiter promowebat 
p5.07 abdykacyą swoię <<annuendo votis>>protec
p5.08 tricis potentiæ <<expostulował po kilka>>
p5.09 <<razy>>per delegatum suum xiędza sekr
p5.10 etarza koronnego <<aby dogadzaiąc bonis>>
p5.11 <<intentionibus>>potencyi francuskiey st
p5.12 atus confœderati præbeant su
p5.13 um consensum na nią <<Odpowiedział y ultimarie>>
p5.14 cum plena submissione ze abdykacya
p5.15 [125] wolnemi głosami natron polski
p5.16 obranego <<iuż to iest ultimus gradus zguby Wolności y>>
p5.17 <<Nieszczęścia całey Rzpltey, per consequens praecipitare w nim ullatenus>>
p5.18 <<niemogą, y Supplikowali o pacyencyą do Kilku Niedziel ad deliberandum>>
p5.19 <<Interea nie opuszczaiąc rąk w tey ostatniey toni y zgubie naszey>>
p5.20 [715] zpodskarbiem w littultro se 
p5.21 obtulerunt statibus confœdera
p5.22 tis jechac do[136] <<dla porozumienia się tamże cum>>
p5.23 ministris extraneis osobliwie 
p5.24 z posłem cesarskim yrossyiskim 
p6.01 iezeli by iakaw [142] <<in hunc finem miała iuż bydź>>
p6.02 <<zaczęta negocyacya. Jakoż pomienieni JchMC napisawszy do Warszawy>>
p6.03 <<do JMCi Kizerlinga Posła Pełnomocnego Carowy JMCi otrzymali>>
p6.04 <<sobie paszporty cum plena facultate eundi et redeundi, y iuż od>>
p6.05 <<dni czterech iak do Warszawy wyiechali. Co tam za faciem rerum>>
p6.06 <<zastaną y iako tam przyięci będą, quam sortem dla nas samych>>
p6.07 <<et pro statibus confoederatis odbiorą czas to krotki pokaże,>>bo pe
p6.08 wnie sami wosobach swoich powro
p6.09 cą tu do nas et referent refere
p6.10 nda <<My zaś wszyscy lubo sine mediis ulterioris subsistentiae>>
p6.11  /bo tentraktat ktory był z
p6.12 nami niedawno zawarty wniw
p6.13 czym niewykonany yniewypeln
p6.14 iony  /<<iuż conclusimus doczekać tu patienter ostatniey deter=>>
p6.15 <<minacyi fortunae nostrae et Publicae, tak od negocyacyi Wiedynskiey>>
p6.16 <<iako też od ułożenia zupełney pacifikacyi Rzpltey ad referendum>>
p6.17 <<statibus Confoederatis przez pomienionych JchMCw do Warszawy>>
p6.18 <<expedyowanych. JWMC Panom>>zyczy [125] <<per omnia>>
p6.19 <<y my wszyscy communem sortem, z niemiż oczekuiący,>>abys
p6.20 cie sie zmieysca nieruszali 
p6.21 asz do ostatniey de ewentu 
p6.22 nostro wiadomosci <<a ieżeliby też>>
p6.23 <<Kogo taedium brało et impossibilitas subsystencyi, y na tamtym>>
p7.01 <<mieyscu obligowała>>szukania salutem et secu
p7.02 ritatem fortuny swoiey nikt
p7.03 temu sprzeciwiac sie niebedzie 
p7.04 et plena kazdemu według ostat
p7.05 niey potrzeby jego concedit
p7.06 ur facultas <<O JMCi Xiędzu Nuncyuszu przeszłym>>
p7.07 <<spargitur tu także fama, y Gazety Warszawskie iuż toż samo>>
p7.08 <<confirmant, że tam miał stanąć, y iuż privatam et Secretam>>
p7.09 <<uczynić Recognitionem Electora Saskiego Nomine SSmi. Ale>>
p7.10 <<co w Konsystorzu Publicznym w Rzymie do tych czas to non>>
p7.11 <<subsecutum, ani subsequetur, poki Negocyacya Wiedynska>>
p7.12 <<non determinabit, fata Nostra et Reipublicae, bo my iuż sami>>
p7.13 <<z siebie>>iestesmy extra omnem st
p7.14 atum de fensionis naturalis 
p7.15 <<Interea Kochany Dobrodzieiu co tam>>potencya turec
p7.16 ka zamysla in hoc casu <<iakie się z Zacreszki>>
p7.17 moskwy przez [435] <<pokazują tam Konsekwencye,>>
p7.18 iezely woyna przeciwko tataro
p7.19 m y [435] od [505] niedeklarowana <<ieżeli>>
p7.20 [4345] in hunc finem niesą iuz wmarsie 
p7.21 <<o czym tu iuż invaluerunt rumores, prosiemy nam dać znać przez>>
p7.22 <<umyślnego; a my też wzaiemnie przez tegoż samego communicabi=>>
p7.23 <<=mus ultimas sortes nostras; Y to też per curiositatem donoszę>>
p7.24 <<WMCPanu że>>[156] absolute non præten
p7.25 dit abdykacyi [125] anitego <<ullatenus>>
p8.01 <<nie życzy żeby się nasza pacyfikacya>>generalnym 
p8.02 traktatem zakonczyła <<a to z tey racyi>>
p8.03 <<żebyśmy żadnego nie zostawili vestigium>>ze nasza ele
p8.04 kcya była poczciwa ajch niespr
p8.05 awiedliwa <<y żeby na potym kiedybyśmy particulariter>>
p8.06 <<czy universaliter przystąpić mieli, za partykularną tylko>>
p8.07 <<Kombinacyą czyli za Traktatem,>>wolno go było 
p8.08 wkazdym czasie infringerena
p8.09 seymy niepozwalając nas zdzi
p8.10 erając y [5455] nigdy z [289] niewypr
p8.11 owadzając
p8.12 <<WMMC Pana>>
p8.13 <<Uprzeymie życzli>>
p8.14 <<wym Bratem y Słu>>
p8.15 <<żącym Sługą>> [signature: a large flourish, not read]
p8.16 <<D. 4. Feb: 1736.>>
p8.17 <<P.S. Proszę WMC Dobrodzieiu kom>>
p8.18 <<munikować tego wszystkiego JMX Ki>>
p8.19 <<Biskupowi Kiiowskiemu y wszystkim>>
p8.20 <<Iustae Causae nostrae Manutentoribus. JMść Pani>>
p8.21 <<Starościna Pekrzyńska stanęła tu w Prusiech szczęśliwie>>
p8.22 <<ale nie dociekaiąc do Krolewca w Biały teraz nad>>
p8.23 <<Granicą rezyduie.>>

reading.md

# AGAD 1/338/0/1/1401: reading

**Bold** text is cipher, and plain text is clear in the letter. The language is Polish with long Latin phrases, in the clear and in the cipher. Word division and punctuation are mine. The long sentences are the letter's own.

This letter has its own cipher: one number for each letter, with a dash between words, and a small code of number groups for names. Its key is `key.tsv`. It is not the key of letters 446 and 1398 to 1400.

`[175]` is a code group that stays unread, and `[?word]` is a doubtful reading. A letter in square brackets is supplied. `../branicki1757/numbers.md` (the groups of letter 1401 are listed there) gives the code groups and the evidence for each.

Monseigneur.

Posłaniec ten, iako mnie upewnił, od WMCPana posłany, nie wiem quo casu aż do tego czasu przytrzymany. Jam dla choroby moiey nie mogł dać na to należytey attencyi, a co większa, tenże sam dopiero się przed tygodniem opowiedział przez JMCią Panią Pacową.

Instantanee tedy, **dawszy mu na drogę w czerwonych złotych z woli Pańskiey,** expedyuię go, krociusienko donosząc **niepomyślną a bardziey nieszczęśliwą sytuacyą naszą.**

Albowiem iuż to plusquam certum, że **protectrix potentia nostra,** nie wiem quo fato, bo nieprzymuszona armis neq potentia nieprzyiaciół swoich, **iuż się z tym klarygowała, że Stanisława ob insuperabiles rationes, a bardziey dla uporu rossyiskiey y niemieckiey potencyi, na tronie polskim** ullatenus **utrzymać nie mogąc,** pretio pacis universalis, a bardziey dla [?uspokoienia] prędszego ginącey Polski naszey, condescendit naypierwey ad praeliminaria puncta Tractatus z Dworem Wiedeńskim, iuż podobno optime nota WMCPanu, y razem zaraz umowione Armistitium inter Partes belligerantes dla spokoynieyszego futuri tractatus generalis dotarcia publikowała.

A gdy się to wszystko stało **ultra scitum kolligackich potencyi tak [175] iako też [195],** przysłany do nas z tą nowiną, iakoby to iuż naypomyślnieyszą, umyślny kuryer, **Pan Orlik, który śmiał między nami te proferre słowa:** „Jam tu przysłany [?à Christianissimo Rege] Pana mego, w tey nadziei, **że mnie Stanisław, któremu spokoynieysze, przy konserwacyi zupełnego honoru, prokurowane życie,** y cała Konfederacya, która cum plena securitate honorum et bonorum atque Personarum do Państw y dobr swoich powrocić secure może, z wesołą przyimą tu miną”. **Aż ia tandem ze wszystkich stron smutno et inprospere przyięty** &c.

Bo iakoż tak było, kiedyśmy **tę odebrali wiadomość nigdy niespodziewaną** po tak wielu assekuracyach y ubespieczeniach ratunku wolności naszey, attoniti wszyscyśmy zostali, y nie było tego, któryby **cum execratione** non incusaret takiego **zawodu y opuszczenia całey Oyczyzny naszey,** zguby honoru wolnego Narodu, a co większa sakryfikuiących się na poczciwych Oyczyzny Synow, dla windykowania wolności swoiey przez ledwie kiedy praktykowane **do potencyi francuskiey przywiązanie się.**

Gdy tedy tu **Orlik cale ingratissime był przyięty od [613],** y całe z tą rezolucyą expedyowany, że ex hoc passu, a nay bardziey z oddalenia niespodziewanego **od tronu polskiego Pana naszego a saeculis ad salutem wolności polskiey, absolute kontente bydź nie mogą;** nie daią inakszey rezolucyi, tylko że na Punkta Preliminarne y na Abdykacyą Pana, ieżeli go iuż całe Potentia Francuska fato nostro odstąpić miała, aliis conditionibus pozwolić nigdy nie mogą tylko his.

1mo. **Żeby Stanisław wprzody ab omnibus potentiis Europae był przyznany za krola polskiego rite et legitime obranego, y żeby hoc titulo gaudeat przez całe życie swoie, day Boże nigdy nieskończone.**

2do. Aby **wydał uniwersały na seym, konwokował omnes status Rzpltey** y na tymże Seymie **utatur regalibus, to iest wakanse porozdawał, y dopiero według praw naszych na tymże seymie abdykował, a po abdykacyi Stanisława** cum consensu Rzpltey odprawioney aby się zaczynało dopiero **panowanie Augusta.**

Z takową tedy Rezolucyą był expedyowany **Orlik y z takim memoryałem iuż in antecessum z Jegomością Panem Oboźnym Koronnym, a posłem** Naszym Kommunikowanym, który in Copia przydaię WMCPanu.

Tandem gdyśmy się wszyscy spodziewali pomyślney na to, z Statecznego Serca Naszego et ex indissolubili vinculo **wieczney przyiaźni y kointelligencyi naszey z Naiaśnieyszą Potencyą Francuską,** rezolucyi, aż powtornym wyprawiony z Wersalu d. 11. January stawa tu u nas we dwunastu dni Kuryer **z tą finalną od Dworu Francuskiego repliką,** że z temi punktami wysłany do Dworu Wiedeńskiego Mr Du Theil, premier Commis du bureau des Affaires Etrangeres, et quidem instantanee, aby popierał ile możności iego te wszystkie punkta na tey tam negocyacyi Wiedyńskiey.

**Y Orlik za tymże personaliter** expedyowany, aby co tu **słyszał, widział y porozumiał,** we wszystkim tamże informował pomienionego Ministra, znosząc się tu iuż **ze Stanisławem et avec [?Monti] iako destynowanym ad status confoederatos Ministrem,** a interea aby **Stanisław instantanee abdykował koronę polską,** ponieważ **ta abdykacya pro basi et fundamento przyszłego zupełnego y chwalebnego całey Polski, na teyże Wiedyńskiey negocyacyi, uspokoienia położona, et quidem sine qua nihil.**

Y ieszcze to insuper iniunctum **a [?Monti], aby doniosł** statibus Confoederatis, że gdyby **na tę abdykacyą nie mieli dać consensum suum, że na ten cza[s] [145]** nie powinien bydź **obwiniony, kiedy rzeczy nie poydą ad mentem et placitum Rzpltey.**

Sic tedy stantibus rebus, gdy extrema nas wszystkich [?nieszczęśliwych] Polakow tu rezyduiących ogarnęła apprehensio et desperatio, wszyscy prawie universaliter decydowali, że ex rationibus status sui y Praw swoich żadną żywą miarą na Abdykacyą Konsensu swego dać nie mogą, **poki nie zostaną ubespieczeni, że Stanisława electio pro iusta et legitima uznana będzie, y to że Stanisław usque ad terminum utinam quam longissimum vitae suae conservabit zawsze titulum krola polskiego y W. Xa Litt., y że August panować nie będzie aż po iego abdykacyi.** Konfederacya zaś Dzikowska żeby się dopiero na Seymie nastempuiącym Pacificationis rozwiązała, kiedy ta Dominatio ogłoszona będzie cum plena satisfactione Reipublicae.

**Stanisław ex persona sua fortiter promovebat abdykacyą swoię,** annuendo votis **protectricis potentiae.** Expostulował po kilka razy **per delegatum suum Xiędza Sekretarza Koronnego,** aby dogadzaiąc bonis intentionibus **potencyi francuskiey status confoederati praebeant suum consensum na nią.**

Odpowiedzieli y ultimarie **cum plena submissione, że abdykacya Stanisława, wolnemi głosami na tron polski obranego,** iuż to iest ultimus gradus zguby Wolności y Nieszczęścia całey Rzpltey, per consequens praecipitare w nim ullatenus nie mogą, y Supplikowali o pacyencyą do kilku Niedziel ad deliberandum.

Interea nie opuszczaiąc rąk w tey ostatniey toni y zgubie naszey, **[715] z podskarbiem W. Litt. ultro se obtulerunt statibus confoederatis iechać do Warszawy** dla porozumienia się tamże cum **ministris extraneis, osobliwie z posłem cesarskim y rossyiskim, ieżeliby iaka w Warszawie** in hunc finem miała iuż bydź zaczęta negocyacya.

Jakoż pomienieni JchMC, napisawszy do Warszawy do JMCi Kizerlinga, Posła Pełnomocnego Carowy JMCi, otrzymali sobie paszporty cum plena facultate eundi et redeundi, y iuż od dni czterech iak do Warszawy wyiechali. Co tam za faciem rerum zastaną y iako tam przyięci będą, quam sortem dla nas samych et pro statibus confoederatis odbiorą, czas to krotki pokaże, **bo pewnie sami w osobach swoich powrocą tu do nas et referent referenda.**

My zaś wszyscy, lubo sine mediis ulterioris subsistentiae **(bo ten traktat, ktory był z nami niedawno zawarty, w niwczym niewykonany y niewypełniony),** iuż conclusimus doczekać tu patienter ostatniey determinacyi fortunae nostrae et Publicae, tak od negocyacyi Wiedyńskiey iako też od ułożenia zupełney pacifikacyi Rzpltey ad referendum statibus Confoederatis przez pomienionych JchMCw do Warszawy expedyowanych.

JWMC Panom **życzy Stanisław** per omnia, y my wszyscy communem sortem z niemiż oczekuiący, **abyście się z mieysca nie ruszali aż do ostatniey de eventu nostro wiadomości;** a ieżeliby też kogo taedium brało et impossibilitas subsystencyi, y na tamtym mieyscu obligowała **szukania salutem et securitatem fortuny swoiey, nikt temu sprzeciwiać się nie będzie, et plena każdemu według ostatniey potrzeby iego conceditur facultas.**

O JMCi Xiędzu Nuncyuszu przeszłym spargitur tu także fama, y Gazety Warszawskie iuż toż samo confirmant, że tam miał stanąć, y iuż privatam et Secretam uczynić Recognitionem Electora Saskiego Nomine SSmi. Ale co w Konsystorzu Publicznym w Rzymie do tych czas to non subsecutum, ani subsequetur, poki Negocyacya Wiedyńska non determinabit fata Nostra et Reipublicae, bo my iuż sami z siebie **iesteśmy extra omnem statum defensionis naturalis.**

Interea, Kochany Dobrodzieiu, co tam **potencya turecka zamyśla in hoc casu,** iakie się z [?zaczepki] **Moskwy przez Ham** pokazuią tam Konsekwencye, **ieżeli woyna przeciwko Tatarom y Ham od [505] nie deklarowana,** ieżeli **Han in hunc finem nie są iuż w marsie,** o czym tu iuż invaluerunt rumores, prosiemy nam dać znać przez umyślnego; a my też wzaiemnie przez tegoż samego communicabimus ultimas sortes nostras.

Y to też per curiositatem donoszę WMCPanu, że **[156] absolute non praetendit abdykacyi Stanisława ani tego** ullatenus nie życzy, żeby się nasza pacyfikacya **generalnym traktatem zakonczyła,** a to z tey racyi, żebyśmy żadnego nie zostawili vestigium, **że nasza elekcya była poczciwa a ich niesprawiedliwa,** y żeby na potym, kiedybyśmy particulariter czy universaliter przystąpić mieli, za partykularną tylko Kombinacyą czyli za Traktatem, **wolno go było w każdym czasie infringere na seymy, nie pozwalaiąc nas zdzieraiąc y [5455] nigdy z [289] nie wyprowadzaiąc.**

WMMC Pana uprzeymie życzliwym Bratem y Służącym Sługą. The signature is a large flourish, and I do not read it.

D. 4. Feb: [?1736].

P.S. Proszę WMC Dobrodzieiu kommunikować tego wszystkiego JMX Ki Biskupowi Kiiowskiemu y wszystkim Iustae Causae nostrae Manutentoribus. JMść Pani Starościna [?Pekrzyńska] stanęła tu w Prusiech szczęśliwie, ale nie dociekaiąc do Krolewca w [?Białey] teraz nad Granicą rezyduie.

translation.md

# AGAD 1/338/0/1/1401: English translation

From `reading.md`, with the same holes. `[175]` is an unread code group, `[?word]` is a doubtful reading, and a word in square brackets is supplied. Latin phrases are translated with the Polish. The reading marks the cipher in bold.

Monseigneur,

This messenger, as he assured me, was sent by Your Honour. I do not know by what chance he was held back until now. I could not give this due attention because of my illness. Moreover, he made himself known only a week ago, through Madame Pac.

So I send him off at once, having given him red zlotys for the road, at my lord's wish. I report very briefly our unhappy, or rather wretched, situation.

For it is now more than certain that our protecting power has already declared the following. I do not know by what fate, because the arms and power of its enemies did not force it. It says that for insuperable reasons, and above all for the stubbornness of the Russian and German powers, it cannot in any way keep Stanisław on the Polish throne. At the price of a general peace, and rather for the faster [?calming] of our perishing Poland, it first agreed to the preliminary articles of a treaty with the Court of Vienna, probably well known already to Your Honour. It also published an armistice, agreed at once between the warring parties, for a calmer conclusion of the future general treaty.

All this happened without the knowledge of the allied powers, both [175] and [195]. A special courier, Mr Orlik, was sent to us with this news, as if it were the happiest. He dared to speak these words among us: "I am sent here [?by the Most Christian King] of my lord, in the hope that Stanisław and the whole Confederation will receive me here with a cheerful face. He is assured a calmer life, with his honour kept whole. The Confederation can safely go back to its states and estates, in full security of honours, goods and persons." In the end he was received sadly and without success on all sides, etc.

For so it was. When we received this wholly unexpected news, after so many assurances and pledges of help for our freedom, we were all thunderstruck. There was no one who did not curse such a let-down and such an abandonment of our whole fatherland. It was the ruin of the honour of a free nation, and worse, of the honest sons of the fatherland who sacrificed themselves to win back their freedom, through a loyalty to the French power hardly ever seen.

So Orlik here was received most ungratefully by [613], and he was sent back wholly with this resolution. They cannot be at all content with this step, least of all with the unexpected removal of our lord from the Polish throne, a throne that has stood for ages for the safety of Polish freedom. They give no other answer than this. To the preliminary articles and to the abdication of the lord, if the whole French power must by our fate abandon him, they can never agree on other conditions, only on these.

First. That Stanisław be first recognised by all the powers of Europe as King of Poland, rightly and lawfully elected, and that he enjoy this title for all his life, may God let it never end.

Second. That he issue the summons to a Diet, convene all the estates of the Republic, and at that Diet use his royal rights, that is, give out the vacant offices. Only then, according to our laws, should he abdicate at that Diet. Only after the abdication of Stanisław, carried out with the consent of the Republic, should the reign of Augustus begin.

Orlik was sent with this resolution, and with such a memorial, already sent ahead through His Honour the Field Quartermaster of the Crown, our envoy. I add a copy of it for Your Honour.

Then, when we all hoped for a good answer, given our steadfast hearts and the unbreakable bond of our eternal friendship and understanding with the Most Serene French Power, a second courier came. He was sent from Versailles on 11 January and reached us here in twelve days. He brought this final reply from the French Court: Mr Du Theil, chief clerk of the bureau of Foreign Affairs, has been sent with these articles to the Court of Vienna, and at once, to support all these articles as far as he can at the negotiation in Vienna.

Orlik is sent after him in person, to inform the said minister there in everything of what he heard, saw and understood here. He is to deal here already with Stanisław and with [?Monti], as the minister named to the Confederated Estates. Meanwhile Stanisław is to abdicate the Polish crown at once, because this abdication is laid down, at that Vienna negotiation, as the basis and foundation of the future full and glorious peace of all Poland, and without it nothing can be done.

Moreover, [?Monti] was ordered to tell the Confederated Estates this. If they will not give their consent to this abdication, then [145] must not be blamed at that [time] when things do not go to the mind and pleasure of the Republic.

Things standing so, an extreme fear and despair seized all of us [?unhappy] Poles living here. Nearly all decided as one that, for reasons of their estate and their laws, they can in no way give their consent to the abdication until they are assured of two things. One is that the election of Stanisław will be held just and lawful. The other is that Stanisław, until the end of his life, may it be as long as possible, will always keep the title of King of Poland and Grand Duke of Lithuania, and that Augustus will not reign until after his abdication. And the Confederation of Dzików should be dissolved only at the coming Diet of Pacification, when this rule is proclaimed with the full satisfaction of the Republic.

Stanisław himself strongly pressed for his own abdication, to meet the wishes of the protecting power. Several times he demanded, through his delegate the Priest Secretary of the Crown, that the confederated estates give their consent to it, to please the good intentions of the French power.

They answered, finally and with full submission, that the abdication of Stanisław, elected to the Polish throne by free votes, is already the last step in the ruin of freedom and the misfortune of the whole Republic. So they cannot in any way rush into it, and they begged for patience for some weeks, to deliberate.

Meanwhile, not giving up in this last drowning and ruin of ours, [715] and the Treasurer of Lithuania offered of their own will to the confederated estates to go to Warsaw. They would there come to an understanding with the foreign ministers, above all with the imperial and Russian envoys, in case some negotiation to this end had already begun in Warsaw.

So the said gentlemen wrote to Warsaw to Mr Keyserling, Envoy Plenipotentiary of Her Majesty the Tsarina, and obtained passports with full power to go and come back. Four days ago they left for Warsaw. What state of affairs they will find there, how they will be received, and what fate they will bring back for us and for the confederated estates, a short time will show. For they will surely come back here in person and report what is to be reported.

All of us, although without means of further living (for the treaty lately made with us is in no way carried out or fulfilled), have now decided to wait here with patience for the last decision of our own fortune and the public fortune. It depends both on the Vienna negotiation and on the settling of the full pacification of the Republic, to be referred to the confederated estates by the said gentlemen sent to Warsaw.

Stanisław wishes the Illustrious Lords, in all things, and all of us who await a common fate with them, that you not move from your place until the last news of our outcome. But if weariness seizes anyone, or the impossibility of living there, and obliges him to seek the safety and security of his fortune, no one will oppose it. Everyone is granted full freedom according to his final need.

Of the late Nuncio a rumour also spreads here, and the Warsaw Gazettes already confirm the same, that he was to come there and has already made a private and secret recognition of the Elector of Saxony, in the name of the Holy Father. But this has not yet followed in a public Consistory in Rome, and will not, until the Vienna negotiation decides our fate and the Republic's. For we by ourselves are now beyond any state of natural defence.

Meanwhile, dear Benefactor: what does the Turkish power plan in this case there? What consequences appear there from the [?provocation] of Muscovy by the Khan ("Ham")? Is the war against the Tatars and the Khan ("Ham") not declared by [505]? Is the Khan ("Han") not already on the march for this purpose? Rumours of this have already grown strong here. We ask you to let us know through a special messenger, and we in turn, through the same man, will tell you our last fate.

And I also report this to Your Honour for curiosity. [156] does not at all demand the abdication of Stanisław, and does not wish in any way that our pacification end in a general treaty. The reason is that we should leave no trace that our election was honest and theirs unjust. Afterwards, when we were to join, one by one or all together, only by a private arrangement or by a treaty, he would be free to break it at any time at the Diets, not allowing us, stripping us, and never withdrawing [5455] from [289].

Your Honour's cordially well-wishing Brother and serving servant. The signature is a large flourish, not read.

4 February [?1736].

P.S. I ask you, dear Benefactor, to tell all this to His Grace the Bishop of Kiev and to all upholders of our just cause. Madame the Starost's wife of [?Pekrzyn] has arrived here in Prussia safely. But she does not go on to Königsberg, and she now stays in [?Biała] on the border.